گوناگون

گو نا گون

شهر بابل

 

بابل از شهرستان هاي مهم استان مازندران است که از شمال به شهرستان بابلسر و درياي مازندران، از جنوب به رشته کوههاي البرز مرکزي و شهرستان سوادکوه، از مشرق به شهرستان قائمشهر، و از مغرب به شهرستان آمل محدود است.
بابل از نظر موقعيت جغرافيايي، در طول 52 درجه و 44 دقيقه و 20 ثانيه، و عرض 36 درجه و 34 دقيقه و 15 ثانيه جغرافيايي در شمال ايران قرار دارد و مساحت آن 1/1578 کيلومتر مربع است. که حدود 6 درصد از مساحت کل استان مازندران را شامل مي شود. ارتفاع بابل به طور متوسط دو متر پايين تر از سطح درياي آزاد و 52 متر بالاتر از سطح درياي مازندران مي باشد.
شهرستان بابل از نقاط کوهستاني، کوهپايه اي و جلگه اي به ترتيب از جنوب به طرف شمال تشکيل شده است که شيب آن از جنوب به شمال است و از ارتفاع به جلگه و نقاط پست دشتي ختم مي شود. جهت قبله، از جنوب به سمت مغرب حدود 40 درجه است فاصله بابل تا ساري مرکز استان 38 کيلومتر، قائم شهر 15 کيلومتر، بابلسر 15 کيلومتر، آمل 30 کيلومتر، کياکلا 12 کيلومتر، بهنمير 16 کيلومتر، شيرگاه 40 کيلومتر و تا تهران 193 کيلومتر از طريق جاده هراز است.
شهرستان بابل داراي 7 شهر شامل بابل، اميرکلا، خوشرودپي، گلوگاه، مرزي کلا، زرگرمحله و گتاب و 6 بخش مرکزي، گتاب، لاله آباد، بابل کنار، بندپي شرقي و بندپي غربي و تعداد سيزده دهستان شامل: گنج افروز، فيضيه، اسبو، گتاب شمالي، تاب جنوبي، بابل کنار، درازکلا، لاله آباد، کاري پي، خشرودپي، شهيدآباد، سجادرود و فيروزجاه با 696 نقطه روستايي، مکان، مزرعه و 347 آبادي داراي 20 خانوار و بيشتر مي باشد که 7/13 درصد کل آبادي هاي استان را شامل مي شود.
جمعيت شهرستان بابل در سال 75 براساس سرشماري نفوس و مسکن 452 هزار و 840 نفر بود که جمعيت شهري آن 202 هزار و 173 نفر و مناطق روستايي 250 هزار و 667 نفر، جمعيت زنان 225 هزار و 153 نفر و مردان 227 هزار و 687 نفر مي باشد.
7/49 درصد از زنان و 3/50 درصد را مردان تشکيل داده اند. تراکم نسبي جمعيتي در شهرستان بابل 297 نفر در کيلومتر مربع، مساحت شهر بابل 32 کيلومتر مربع با تراکم نسبي 5107 نفر در کيلومتر مربع تعداد خانوار ساکن در سال 75 در سطح شهرستان بابل 92 هزار و 100 خانوار بود که از اين تعداد 44 هزار و 36 خانوار ساکن در نقاط شهري و 48 هزار و 64 خانوار در نقاط روستايي ساکن هستند. تعداد شاغلان بالاتر از ده سال در شهرستان بابل 109 هزار و 782 نفر مي باشد. براساس اين آمار ميزان جمعيت فعال بابل 58 درصد، نرخ باسوادي 79 درصد و نرخ بيکاري 7/13 درصد مي باشد.
برآورد جمعيت فعلي شهرستان بابل حدود 480 هزار نفر مي باشد که 16 درصد از جمعيت استان را شامل مي شود.
شهرستان بابل با داشتن اراضي حاصلخيز و آب و هواي معتدل با حد متوسط دماي سالانه 16 درجه سانتي گراد بالاي صفر، از مناطق مستعد کشاورزي مازندران است که با دارا بودن 50 هزار هکتار زمين هاي شالي زاري، 49 هزار هکتار اراضي جنگلي، 45 هزار هکتار مرتع متنوع و 15 هزار هکتار باغ هاي مرکبات و ميوه نقش عمده اي در توليد فرآورده هاي کشاورزي و دامي در منطقه دارد.
شهرستان بابل با آب و هواي معتدل در تعطيلات نوروزي و فصل تابستان، پذيراي تعداد زيادي از مسافران و زايراني است که براي زيارت بارگاه مقدس حضرت امام رضا(ع) و سواحل شمال به اين منطقه مسافرت مي کنند.
از مکان هاي تاريخي و ديدني شهرستان بابل که مي تواند گردشگران داخلي و خارجي را به خود جذب کند شامل بقاع متبرک امامزاده قاسم آستانه، سلطان محمد طاهر، درويش فخرالدين، درويش فخر، درويش علم بازي، امامزاده محمد مشهدسرا، مقبره شاه عبداله، امامزاده عبداله، پاشا امير، موزه، برج ديده باني، سقا تالار کيجا تکيه، شياده، ابوالحسن کلا، تکيه پيرعلم، تکيه مقري کلا، سقا تالار کبودکلا، پل محمدحسن خان، مساجد جامع، کاظم بيک، بي سرتکيه، محدثين، مولانا، رودگر محله، تکيه گاوان کلا، مجموعه پنج شنبه بازار و....
سوغات بابل:
مسافران نوروزي در کنار بازديد از آثار تاريخي، فرهنگي و نقاط ديدني و جنگل ها و مناظر زيباي طبيعي و سبزه زارهاي اين شهرستان، براي گذران اوقات فراغت، سوغاتي را نيز از اين شهرستان با خود به ارمغان ببرند: برنج، مرکبات، مربا و عرق بهار نارنج، صنايع دستي، نمد، گليم، جاجيم، صيفي جات، سبزيجات، کاهو، شيريني، کلوچه، ماهي، ماهي شور و جارو از جمله مهم ترين سوغات اين منطقه است.
پيشينه بابل:
بابل در قديم (مامطير) نام داشت. در دوران حکومت مرعشيان در مازندران، نام آن به (بارفروش ده) و در اواخر دوره صفويه به (بارفروش)، و از سال 1310 شمسي در دوران رضاخان (پهلوي اول) به (بابل) تغيير نام يافت.
آثار به دست آمده در اين شهرستان نشان مي دهد که منطقه تژير يا تريجه قديمي ترين منطقه بابل است که حوالي روستاي ابوالحسن کلاي فعلي در بخش گتاب قرار دارد. طول و عرض چند کيلومتري بقاياي اين شهر و سفال هاي مکشوفه از آن بيانگر وجود تمدن دوران اسلامي در آن است.
کاووش هاي سطحي به عمل آمده از تپه هاي باستاني آن و اطراف، حاکي است که قدمت اين شهرستان به هزاره اول قبل از ميلاد مسيح يعني به عمر تاريخ مدون کشورمان مي رسد.
تپه هاي موجود در شهرستان بابل که جزو آثار باارزش تاريخي استان نيز محسوب مي شوند قدمتي بيش از سه تا چهارهزار سال دارند و در شمار آثار ملي به ثبت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و صنايع دستي رسيده است. از سفالينه هاي يافت شده در اين تپه ها که به رنگهاي خاکستري ظريف و روشن و قرمز صيقلي بي نقش است نشانگر ظرافت هنرمندان گذشته اين ديار است.
مامطير:
نخستين بار مولفان قرن سوم هجري در کتابهاي خود از مامطير نام برده اند. ابن اسفنديار در تاريخ طبرستان در سال 613 قمري در تشريح وقايع تاريخي سال 250 قمري از مامطير و ترجي نام مي برد.
پس از آن در تمام دوران علويان، آل زيار، آل بويه، و باونديان از مامطير به عنوان شهري مهم در همه جا در کتابهاي تاريخي و جغرافيايي ذکر مي شود.
مولف تاريخ طبرستان، مامطير را از جمله شهرهايي مي داند که در هامون، يعني قسمت دشت طبرستان، جامع و مصلي و بازارها و قضات و علما و منابر داشت.
به گفته ابن اسفنديار، خراج مامطير و تريجه در زمان طاهريان سيصد و هفتاد درم بود.
ابن اسفنديار در تاريخ خود گاهي به مناسبت حوادث تاريخي از مامطير ذکر کرده است. خود او نيز در اين شهر گور ابن مهدي مامطيري را که از امامان بزرگ طبرستان و مفاخر آن سامان بود ديده است.
از قرن سوم هجري با آمدن داعي کبير به طبرستان، نام مامطير در وقايع تاريخي اين منطقه ذکر مي شود. مامطير در قرن هاي بعدي رو به وسعت و آباداني گذاشت و به گفته ياقوت حموي در اوايل قرن هفتم هجري از نقاط معتبر طبرستان به شمار مي رفت.
در جمله مغول به طبرستان شهرک مامطير، تريجه و رودبست به کلي ويران شد. چون محل آن استعداد آبادي و استقرار جمعيت را داشته است، مردم به تدريج در آن جمع شدند.
بارفروش ده:
فرمانروايي سادات مرعشي تا سال 1006 هجري در اين منطقه ادامه داشت تا اينکه در اين سال شاه عباس صفوي به خودمختاري و حکومت ملوک الطوايفي پايان داد و حکومت خودمختار مازندران را که خارج از حکومت مرکزي ايران بود از بين برد و مازندران از جمله (بارفروش ده) را ضميمه حکومت مرکزي کرد. در زمان صفويه نيز نام اين منطقه (بارفروش ده) بود.
بارفروش:
پس از شاه عباس دوم يعني از سال 1077 هجري تا دوران نادرشاه افشار، نام اين منطقه از بارفروش ده به (بارفروش) تغيير يافت. در زمان نادرشاه و خاندان زنديه نام اين شهر بارفروش بود. در دوران زنديه يعني از سال 1160 هجري نام (بارفروش) بر اين شهر اطلاق مي شد.
در زمان زنديه، بارفروش مورد توجه قرار گرفت و مرکز ايالت شده بود. به علت حمايت مردم بارفروش از زنديه، آقامحمدخان قاجار در نبرد با آخرين شاه زنديه لطفعلي خان به پيروزي رسيد و مرکز ايالت را از بارفروش به ساري انتقال داد.
بارفروش در دوران قاجاريه از شهرهاي عمده بازرگاني استان مازندران بود که تجار از طريق بندر مشهدسر (بابلسر) به اين شهر رفت و آمد و تجارت مي کردند.
کالا و اجناس از طريق بادکوبه به مشهدسر و از آنجا به بارفروش و به ساير نقاط استان پخش مي شد. صادرات و واردات کالا و ارزاق در اين شهر بر اهميت بازرگاني بارفروش افزود.
بابل:
در سال 1310 شمسي که نقشه کشي از شهر بارفروش آغاز شد، به دستور پهلوي اول نام اين شهر از بارفروش به (بابل) تغيير يافت. نام بابل در روز اول آذر 1310 بر اين شهر گذاشته شد. بابل به خاطر وجود بابل رود و فراواني آب در منطقه است که تداعي گر همان نام و مفهوم مامطير است که بر روي بابل گذاشته شده است.

 

جاذبه هاي شهر بابل

اماکن ديدني و مذهبي بابل

امامزاده قاسم (بقعه آستانه)

بناي تاريخي امامزاده در آستانه بابل، به قرن نهم هجري قمري تعلق دارد. اين بقعه كه مدفن امام زاده قاسم، فرزند حضرت موسي كاظم(ع) است به بقعه آستانه مشهور است. داخل صحن بقعه دو صندوق نفيس چوبي قرار دارد كه صندوق اصلي آن به تاريخ 888 هـ.ق مربوط است و به دست استاد احمد نجار ساروي ساخته شده است.

 

مسجد جامع

اين مسجد در محله مسجد جامع واقع شده است. ابن اسفنديار گويد: اين مسجد را ابتدا مازيار بن قارن بنا كرد (سال 160 ق). اين مسجد در عهد فتحعلي شاه قاجار بر اثر زلزله خراب شد و در سال 1225 ق به فرمان اين شاه قاجار و به مباشرت ميرزا محمد شفيع بندپي‌اي صدر اعظم توسط مير محمد حسين متوليان دوباره ساخته شد.

 

مسجد مولانا

اين مسجد در زرگر محله واقع است و آن را سيد حسن مولانا، از تاجران صاحب نام بارفروش، ساخته است. اين مسجد كه حياطي كوچك دارد به مسجد رانندگان نيز معروف است.

 

مسجد خان بيك

مسجد كوچكي است كه در حياط مقبره بيكاييها واقع است.

مسجد محدثين

اين مسجد در محله طوقدار بن واقع است. ملانصيرا در عالم شهود به ديدار امام زمان(ع) مشرف شد و دستور ساختن محراب اين مسجد را داده است و كتيبه‌اي كه بر محراب مسجد نوشته شده گوياي اين امر است. در ضلع شمالي مسجد مقبره‌هاي ملانصيرا و شيخ كبير قرار دارند.

جاذبه هاي شهر بابل

 

مسجد طوقدار بن

اين مسجد در محله طوقدار بن واقع است، داراي حياط كوچكي است و محراب آن در ضلع جنوبي حياط واقع است. بر كاشيهاي محراب آياتي از قرآن مجيد به خط نستعليق نوشته شده است. اين بنا در سال 1349 به همت حاج محمدعلي ايماني كه باني بسياري از امور خير ديگر در بابل بوده تعمير شد.

 

مسجد قهاريه

اين مسجد در حوالي محله شهدا واقع بوده باني اين مسجد قهار قلي خان، حاكم بارفروش عهد قاجاريه بود. اين مسجد زيبا داراي حياط كوچكي بود و محرابه آن در ضلع جنوبي حياط قرار داشت. بناي قديمي مسجد قهاريه در سال 1377 تخريب شد و ديگر اثري از آن باقي نماند.

 

تكيه پير علم يا تكيه مرادبيك

مراد بيك برادر كاظم بيك (باني مسجد كاظم بيك) بوده است، تكيه پير علم يا تكيه مراد بيك از يادگارهاي اوست. اين تكيه در محله مراد بيك واقع است و از تكاياي قديمي شهر محسوب مي‌شود.

 

كيجا تكيه

كيجا تكيه در دوره ناصرالدين شاه قاجار ساخته شده و در محله حمزه كلا واقع است. كيجا تكيه سقاتالاري دو طبقه دارد كه بنا بر روايتي دو دختر با فروش جهيزيه خود اين بنا را ساخته‌اند و از اينرو كيجا تكيه ناميده مي‌شود. ستونهاي مارپيچ و سرستونهاي دهان اژدري و نقاشيهاي اساطيري، اين سقاتالار را زيباترين سقاتالار ايران و گستردگي موضوعات اساطيري و داستاني منقوش بر در و ديوار و سقف اين بنا كيجا تكيه را شگفت انگيزترين و ديدني‌ترين اثر تاريخي بابل ساخته است. اين بنا از شهرت ملي برخوردار است.

 

مسجد كاظم بيك

اين مسجد در ميدان سرحمام واقع است. اين بنا در سال 1092 توسط حاج كاظم بيك، از معتمدين بارفروش، ساخته شد. در سال 1101 پسر او آقا محمدرضا و در سال 1169 مولانا ميرنظام الدين محمد به تعمير آن همت گماشتند. مسجد كاظم بيك در ابتدا محل تدريس علوم ديني نيز بوده است. در طرف شرقي مسجد اتاقي است كه مقبره چند تن از علما است. مسجد داراي كتيبه‌هايي به خط نستعليق است. در كنار مسجد كاظم بيك مقبره‌هاي ملامحمد حمزه و فرزندش شيخ محمدحسن و شيخعلي شريعتمدار و شيخ محمد حسن شريعتمدار قرار دارد. محمدجعفر كاظم بيكي، كه هنوز در قيد حيات است، متولي اين مسجد مي‌باشد. او در سال 1342 مسجد را تعمير كرده است. اين مسجد و مقبره‌هاي كنارش بيش از ده كتيبه دارد.

 

مسجد گلشن

اين مسجد در محله گلشن در حوالي مسجد بي‌سر تكيه و چهارراه شهدا واقع شده است. حدس ‌زده مي‌شود كه قدمت اين مسجد احتمالا به دوره صفويه باز مي‌گردد. اما امروزه در مسجد گلشن عموما آثار قديمي ديده نمي‌شود.

 

مسجد بي‌سر تكيه

اين مسجد در محله بي سر تكيه واقع شده است. داراي حياط كوچكي است و گلدسته‌اي زيبا دارد. مسجد بي سر تكيه از يادگارهاي عهد قاجاريه است.

 

مسجد چهارسوق

اين مسجد در محله چهارسوق واقع است. مسجد چهارسوق در دوره صفويه ساخته شده است. از روي كتيبه‌اي كه اكنون در ديوار جنوبي حياط ـ كه ديوار اصلي محرابه است ـ قرار دارد در مي‌يابيم كه اين مسجد در سال 1211 ق توسط حاجي حسين نامي تجديد بنا شد.

 

مسجد چال

اين مسجد كه به مسجد حاجي ميرزا بابا نيز معروف است در محله چهارسوق واقع است، مسجد چال حياطي است كه دوازده حجره دارد و محرابه مسجد در ضلع جنوبي حياط واقع است. بر كتيبه مسجد تاريخ 1323 قمري و نام كاتب شيخ محمدرضا و متولي آن آقا علي حك شده است.

 

مراکز تاريخي و باستاني بابل

پل محمدحسن خان

بيهقي از پلي چوبي بر روي بابلرود كه مسعود غزنوي در لشكركشي‌اش به مازندران از آن به سختي گذشت ياد مي‌كند. بعدها نصيرالدوله شاه غازي(558- 536) زربه بخروارها ريخته بود و پلي از خشت و آهك بنا كرد. كه تا عهد زنديه باقي بود و احتمالاً همان پلي است كه ظهيرالدين‌مرعشي از آن بعنوان گذرگاه زيار ياد ميكند. در اوايل حكمراني كريم خان زند در سال 1146 به امر محمد حسن خان جد آقا محمدخان قاجار، كه در آشفته بازار سياسي آن عهد حكومت مستقلي براي خود در مازندران ساخته بود و بعدها به دست كريم خان زند كشته شد با صرف دوازده هزار تومان پل با شكوهي بر سر راه قديم بارفروش و آمل بنا شد كه 140 متر درازا و 5 تا 6 متر پهنا و 8 متر ارتفاع و 8 چشمه (طاق) دارد، 6 چشمه اصلي آن بزرگتر و دهانه هر يك 755 سانتيمتر است و دو چشمه فرعي آن در طرف اين شش چشمه قرار دارد كه كوچكتر است و پهناي هر يك از آن دو 410 سانتيمتر است. پل محمدحسن خان در زمان رضاخان تعمير شد.

جاذبه هاي شهر بابل

 تا سال 1343 ارتباط بابل و آمل از طريق همين پل ممكن بود تا اينكه در اين سال راه جديد كه از سوي غرب شهر آغاز مي‌شد ساخته شد.

پل محمدحسن خان از يادگارهاي مهم تاريخ عهد زنديه است و هنوز هم يكي از مهمترين پلهاي استان مازندران از نظر مسايل اقتصادي، اجتماعي و ارتباطي به شمار مي‌رود.

 

 كاخ بابل

ساختمان اين كاخ كه به دوره پهلوي مربوط است، در باغ مصفايي در جنوب بابل قرار دارد و محل فعلي دانشكده پزشكي مازندران است.

جاذبه هاي شهر بابل

 بناي كاخ دو طبقه است، با اتاق ها و سالن هاي متعدد و مزين به گچبري هاي بسيار زيبا. مصالح عمده ساختمان كاخ را سنگ تشكيل مي دهد ونماي خارجي كاخ، ويژگي هاي خاص و منحصر به فردي دارد كه مشابه آن در كاخ هاي ديگر اين دوره كمتر ديده مي شود.


+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و هفتم تیر 1389ساعت 12:17  توسط امیر رضا کریم زاده  |